Postępowanie o zatwierdzenie układu może pomóc przedsiębiorcy, który jest niewypłacalny albo zagrożony niewypłacalnością, ale nadal ma realną możliwość prowadzenia działalności i spłacania zobowiązań na zmienionych warunkach. Pozwala wypracować układ z wierzycielami, a po dokonaniu odpowiedniego obwieszczenia w Krajowym Rejestrze Zadłużonych zapewnia czasową ochronę przed egzekucją oraz wypowiedzeniem niektórych umów potrzebnych firmie.
Sama ochrona nie poprawia jednak rentowności przedsiębiorstwa i nie przesądza, że wierzyciele poprą propozycje dłużnika. PZU ma uzasadnienie wtedy, gdy za wnioskiem o ochronę stoi wykonalny plan dalszego działania oraz źródło środków na regulowanie bieżących płatności i wykonanie przyszłego układu.
Kiedy postępowanie o zatwierdzenie układu ma sens?
PZU jest jednym z postępowań uregulowanych w Prawie restrukturyzacyjnym. Może być prowadzone wobec dłużnika niewypłacalnego lub zagrożonego niewypłacalnością. Przedsiębiorca jest zagrożony niewypłacalnością, gdy jego sytuacja ekonomiczna wskazuje, że w niedługim czasie może stać się niewypłacalny. Sygnałem ostrzegawczym mogą być m.in. narastające opóźnienia w płatnościach lub brak środków na zobowiązania, których terminy zapłaty dopiero się zbliżają.
Nie oznacza to, że PZU będzie odpowiednim rozwiązaniem dla każdej zadłużonej firmy. Największe znaczenie ma odpowiedź na pytanie, czy przedsiębiorstwo po zmianie warunków spłaty będzie zdolne do dalszego działania i wywiązywania się z układu.
Postępowanie o zatwierdzenie układu warto rozważyć zwłaszcza wtedy, gdy:
- firma ma przejściowe problemy z płynnością, ale jej podstawowa działalność może być kontynuowana;
- wysokość lub terminy spłaty dotychczasowego zadłużenia nie odpowiadają aktualnym możliwościom przedsiębiorstwa;
- egzekucje z rachunków, maszyn, wierzytelności albo innych składników majątku utrudniają prowadzenie działalności;
- przedsiębiorca ma środki na regulowanie zobowiązań powstających w trakcie postępowania;
- możliwe jest przygotowanie propozycji korzystniejszych dla wierzycieli niż zaspokojenie, którego mogliby oczekiwać w przypadku upadłości;
- struktura zadłużenia i dotychczasowe rozmowy dają podstawy do uzyskania poparcia wierzycieli;
- suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem nie przekracza 15% wszystkich wierzytelności uprawniających do głosowania. Ustalenie tego limitu wymaga analizy spisu wierzytelności. W uproszczeniu wierzytelnością sporną jest roszczenie określone co do podstawy i wysokości, które nie zostało uznane za bezsporne – na przykład należność objęta pozwem lub skonkretyzowanym wezwaniem do zapłaty.
PZU może znaleźć zastosowanie zarówno przed rozpoczęciem egzekucji, jak i wtedy, gdy postępowania egzekucyjne już trwają. Z perspektywy firmy korzystniejsze jest rozpoczęcie analizy, zanim zajęcia i utrata płynności ograniczą możliwość finansowania bieżącej działalności. Im później przedsiębiorca podejmuje działania, tym trudniej może być przygotować propozycje, które będą jednocześnie możliwe do wykonania i akceptowalne dla wierzycieli.
Kiedy PZU może nie być wystarczającym rozwiązaniem?
Postępowanie o zatwierdzenie układu koncentruje się na porozumieniu z wierzycielami. Nie zastępuje zmian operacyjnych, które mogą być potrzebne, jeżeli przyczyna problemów znajduje się w sposobie działania samego przedsiębiorstwa.
PZU może nie zapewnić oczekiwanych rezultatów, gdy firma stale ponosi straty, nie ma środków na bieżącą działalność ani realnego planu odzyskania rentowności. Rozłożenie dotychczasowych długów na raty nie wystarczy, jeżeli w kolejnych miesiącach będą powstawały nowe zaległości.
Ten tryb może być niewłaściwy również wtedy, gdy:
- suma wierzytelności spornych przekracza ustawowy limit 15%;
- sytuacja finansowa i majątkowa firmy wymaga głębszych działań naprawczych;
- nie ma możliwości przedstawienia wierzycielom wiarygodnych źródeł finansowania układu;
- przedsiębiorca nie jest w stanie na bieżąco płacić wynagrodzeń, podatków, składek, czynszu, rat leasingowych lub należności wobec dostawców powstających w toku postępowania;
- najważniejsi wierzyciele nie widzą ekonomicznych podstaw do przyjęcia propozycji;
- celem rozpoczęcia postępowania miałoby być wyłącznie czasowe zatrzymanie egzekucji, bez przygotowania wykonalnego układu.
Przepisy ograniczają także możliwość ponownego korzystania z ochrony wynikającej z obwieszczenia. Co do zasady obwieszczenie nie jest dopuszczalne, jeżeli w ciągu ostatnich dziesięciu lat dłużnik prowadził PZU, w którym już dokonano takiego obwieszczenia, albo w tym okresie umorzono wobec niego postępowanie restrukturyzacyjne. Ustawa przewiduje wyjątek dotyczący umorzenia za zgodą rady wierzycieli.
W zależności od przyczyn i zaawansowania kryzysu właściwe może być inne postępowanie restrukturyzacyjne albo upadłość firmowa. Taka decyzja powinna wynikać z analizy zadłużenia, majątku, przepływów pieniężnych, prowadzonych sporów oraz możliwości dalszego finansowania działalności.
Co realnie daje firmie ochrona przed wierzycielami?
Ochrona kojarzona z PZU nie powstaje już w chwili zawarcia umowy z doradcą restrukturyzacyjnym ani w dniu ustalenia dnia układowego. Rozpoczyna się po dokonaniu przez nadzorcę układu obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego w Krajowym Rejestrze Zadłużonych.
Obwieszczenie jest fakultatywne. Można prowadzić PZU bez niego, lecz firma nie korzysta wtedy z przewidzianej dla tego etapu ochrony przed egzekucją i wypowiadaniem określonych umów.
Zawieszenie egzekucji i zakaz wszczynania nowych postępowań
Po obwieszczeniu postępowania egzekucyjne skierowane do majątku dłużnika co do zasady zostają zawieszone z mocy prawa. W okresie ochronnym nie można również kierować nowej egzekucji do tego majątku ani wykonywać na nim zabezpieczenia roszczenia.
Ma to szczególne znaczenie, gdy egzekucja obejmuje rachunek bankowy, należności od kontrahentów, maszyny, pojazdy lub nieruchomość wykorzystywaną w działalności. Zatrzymanie czynności egzekucyjnych może umożliwić firmie dalsze prowadzenie działalności i przeprowadzenie negocjacji z wierzycielami.
Zawieszenie egzekucji nie oznacza automatycznego uchylenia wszystkich zajęć dokonanych przed obwieszczeniem. Jeżeli wcześniejsze zajęcie uniemożliwia dalsze prowadzenie przedsiębiorstwa, jego uchylenie wymaga odrębnego rozstrzygnięcia. Przedsiębiorca powinien więc ustalić nie tylko, jakie egzekucje są prowadzone, lecz także jakie zajęcia zostały już dokonane i jaki mają wpływ na działalność.
Ochrona umów potrzebnych do dalszego działania firmy
W okresie ochronnym ograniczona zostaje możliwość wypowiedzenia bez wymaganego zezwolenia umowy najmu lub dzierżawy lokalu albo nieruchomości, w których działa przedsiębiorstwo. Ochrona może obejmować także umowy leasingu, rachunku bankowego, ubezpieczenia majątkowego, licencje udzielone dłużnikowi, określone umowy kredytowe, gwarancje, akredytywy oraz inne umowy mające podstawowe znaczenie dla prowadzenia przedsiębiorstwa.
Nie jest to ochrona bezwarunkowa. Jeżeli po rozpoczęciu postępowania firma nie wykonuje zobowiązań nieobjętych układem albo po tej dacie wystąpi inna wskazana w umowie podstawa wypowiedzenia, ustawowe ograniczenie może nie znaleźć zastosowania. PZU nie pozwala zatem korzystać z lokalu, leasingowanego sprzętu lub innych świadczeń bez regulowania należności powstających w okresie ochronnym.
Dalsze zarządzanie przedsiębiorstwem pod nadzorem
Przedsiębiorca nie traci automatycznie zarządu nad firmą. Może wykonywać czynności mieszczące się w zakresie zwykłego zarządu, a więc podejmować typowe decyzje potrzebne do bieżącego prowadzenia działalności.
Czynności przekraczające zwykły zarząd wymagają zgody nadzorcy układu. Może to dotyczyć na przykład sprzedaży istotnego składnika majątku, ustanowienia zabezpieczenia albo zawarcia umowy, która w znaczący sposób obciąża przedsiębiorstwo. Czynność dokonana bez wymaganej zgody jest nieważna. Zakres planowanych decyzji majątkowych i finansowych trzeba więc omawiać z nadzorcą jeszcze przed ich podjęciem.
Granice ochrony przed wierzycielami
Obwieszczenie nie umarza długów ani nie przesądza o warunkach ich późniejszej spłaty. Nie gwarantuje też, że wierzyciele zagłosują za układem albo że sąd go zatwierdzi.
Ochrona przed egzekucją nie jest również równoznaczna z zakazem dochodzenia roszczeń przed sądem. Wierzyciel może uzyskać orzeczenie potwierdzające istnienie i wysokość należności, choć w okresie ochronnym nie będzie mógł prowadzić na jego podstawie egzekucji z majątku objętego ochroną.
Układ obejmuje zasadniczo wierzytelności powstałe przed dniem układowym. Należności powstające później pozostają poza układem i powinny być regulowane zgodnie z bieżącymi terminami. Brak zapłaty nowych zobowiązań osłabia wiarygodność propozycji i może wskazywać, że firma nie będzie zdolna do wykonania układu.
Sąd może uchylić skutki obwieszczenia, jeżeli prowadzą one do pokrzywdzenia wierzycieli albo ujawnione zostaną okoliczności wyłączające możliwość dokonania obwieszczenia. Informacja o obwieszczeniu jest ponadto publicznie dostępna w KRZ. Firma powinna uwzględnić ten fakt w komunikacji z bankami, leasingodawcami, dostawcami, pracownikami i innymi kontrahentami.
Ile trwa postępowanie o zatwierdzenie układu?
Cztery miesiące nie oznaczają maksymalnego czasu trwania całego PZU. Jest to termin liczony od obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego, w którym wniosek o zatwierdzenie układu musi wpłynąć do sądu. Jeżeli tak się nie stanie, postępowanie umarza się z mocy prawa, a skutki obwieszczenia wygasają.
Przed obwieszczeniem trzeba wybrać nadzorcę układu, zebrać dane o zadłużeniu oraz sporządzić spis wierzytelności, spis wierzytelności spornych i wstępny plan restrukturyzacyjny. Długość tego etapu zależy od jakości dokumentacji, liczby wierzycieli, struktury zabezpieczeń oraz stopnia skomplikowania sytuacji firmy.
Po obwieszczeniu trzeba zmieścić w czteromiesięcznym terminie przygotowanie pełnej dokumentacji, negocjacje, procedurę głosowania i złożenie kompletnego wniosku. Plan restrukturyzacyjny, spisy wierzytelności, test zaspokojenia i pozostałe wymagane dokumenty powinny zostać sporządzone co najmniej 30 dni przed rozpoczęciem zbierania głosów albo przed zgromadzeniem wierzycieli. Harmonogram nie powinien więc zakładać, że większość prac zostanie wykonana pod koniec okresu ochronnego.
Po wpłynięciu wniosku rozpoczyna się etap sądowy. Prawo restrukturyzacyjne przewiduje, że sąd wydaje postanowienie dotyczące zatwierdzenia układu w terminie dwóch tygodni od złożenia wniosku. Termin ustawowy nie daje jednak pewności, że prawomocne zakończenie sprawy nastąpi w ciągu dwóch tygodni. Na czas postępowania mogą wpłynąć braki wymagające uzupełnienia, zastrzeżenia wierzycieli, potrzeba zbadania dodatkowych okoliczności oraz wniesienie zażalenia.
Jeżeli wniosek wpłynie do sądu w ciągu czterech miesięcy od obwieszczenia, skutki ochronne nie wygasają tylko z powodu upływu tego terminu. Co do zasady trwają do zakończenia PZU albo prawomocnego umorzenia postępowania dotyczącego wniosku o zatwierdzenie układu.
|
Etap |
Ile może trwać i co wyznacza termin? |
|
Przygotowanie PZU |
Ustawa nie wyznacza jednego terminu. Czas zależy od dokumentacji, liczby wierzycieli i gotowości planu. |
|
Okres od obwieszczenia do złożenia wniosku |
Maksymalnie cztery miesiące. W tym czasie trzeba przeprowadzić głosowanie i doprowadzić do wpłynięcia wniosku do sądu. |
| Rozpoznanie wniosku przez sąd |
Ustawa przewiduje dwa tygodnie, ale rzeczywisty czas zależy od przebiegu sprawy. |
| Uprawomocnienie rozstrzygnięcia |
Czas może się wydłużyć, zwłaszcza jeżeli postanowienie zostanie zaskarżone. |
Jak przebiega PZU krok po kroku?
1. Analiza sytuacji firmy i wybór nadzorcy układu
Przedsiębiorca zawiera umowę z osobą posiadającą licencję doradcy restrukturyzacyjnego, która obejmuje funkcję nadzorcy układu. Na tym etapie trzeba ustalić przyczyny trudności, strukturę zobowiązań, wartość majątku i zabezpieczeń, stan egzekucji oraz prognozowane wpływy i wydatki.
Analiza powinna odpowiedzieć na pytanie, czy firma jest zdolna finansować działalność w trakcie PZU i wykonywać proponowany układ. Bez tej zdolności samo uruchomienie ochrony może jedynie odsunąć problem w czasie.
2. Ustalenie dnia układowego i przygotowanie dokumentów
Po rozpoczęciu pełnienia funkcji przez nadzorcę dłużnik ustala dzień układowy. Według stanu z tego dnia określa się uprawnienia wierzycieli do głosowania oraz wierzytelności objęte układem. Dzień układowy może przypadać nie wcześniej niż cztery miesiące przed dniem złożenia wniosku o zatwierdzenie układu i nie później niż dzień przed złożeniem tego wniosku. Jeżeli ma zostać dokonane obwieszczenie, dzień układowy nie może przypadać później niż dzień obwieszczenia.
Przed obwieszczeniem nadzorca sporządza spis wierzytelności, spis wierzytelności spornych i wstępny plan restrukturyzacyjny. Prawidłowe ustalenie wierzycieli i wysokości zobowiązań ma wpływ zarówno na przebieg głosowania, jak i późniejszą ocenę układu przez sąd.
3. Obwieszczenie w Krajowym Rejestrze Zadłużonych
Jeżeli spełnione są ustawowe warunki i skorzystanie z ochrony jest uzasadnione sytuacją firmy, nadzorca może dokonać obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego. Od tego dnia rozpoczyna się ochrona oraz czteromiesięczny termin na doprowadzenie do wpłynięcia wniosku o zatwierdzenie układu do sądu.
4. Przygotowanie propozycji i rozmowy z wierzycielami
Propozycje układowe muszą odpowiadać możliwościom finansowym przedsiębiorstwa, a jednocześnie przedstawiać wierzycielom racjonalną alternatywę wobec egzekucji lub upadłości. Wierzyciele otrzymują m.in. plan restrukturyzacyjny i test zaspokojenia. Test pokazuje, jakiego zaspokojenia mogą oczekiwać w ramach układu, a jakiego w przypadku upadłości albo – w określonych sytuacjach – egzekucji.
Rozmowy z wierzycielami nie powinny ograniczać się do przekazania kart do głosowania. Bank, leasingodawca, urząd, dostawca lub inny wierzyciel może potrzebować wyjaśnienia przyczyn kryzysu, źródeł finansowania oraz założeń, na których oparto prognozy. Spójność danych i propozycji wpływa na ocenę, czy układ jest wykonalny.
5. Głosowanie nad układem
Głosy są oddawane za pośrednictwem systemu teleinformatycznego obsługującego postępowanie albo podczas zgromadzenia wierzycieli zwołanego przez nadzorcę. Jeżeli wierzyciele nie zostali podzieleni na grupy, za układem musi opowiedzieć się większość głosujących wierzycieli, którzy mają łącznie co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności przysługujących głosującym.
W przypadku podziału na grupy wynik głosowania ocenia się również w poszczególnych grupach. Przepisy pozwalają w określonych warunkach stwierdzić przyjęcie układu mimo braku wymaganej większości w części grup, ale wymaga to spełnienia dodatkowych zasad chroniących wierzycieli.
6. Złożenie wniosku i kontrola sądu
Po stwierdzeniu przyjęcia układu dłużnik składa do sądu wniosek o jego zatwierdzenie wraz ze sprawozdaniem nadzorcy i pozostałymi wymaganymi dokumentami. Sąd sprawdza przebieg postępowania, treść układu, sposób potraktowania wierzycieli oraz możliwość wykonania przyjętych warunków.
Sąd odmawia zatwierdzenia układu m.in. wtedy, gdy narusza on prawo albo jest oczywiste, że nie zostanie wykonany. Niewykonywanie zobowiązań powstałych po dniu układowym może świadczyć o braku zdolności do realizacji układu.
7. Wykonywanie zatwierdzonego układu
Po prawomocnym zatwierdzeniu układu dłużnik spłaca wierzycieli na nowych warunkach. Układ wiąże wierzycieli, których wierzytelności są nim objęte, także wtedy, gdy głosowali przeciwko jego przyjęciu. Nie wiąże natomiast wierzyciela, którego dłużnik nie ujawnił i który nie uczestniczył w postępowaniu.
Nadzorca układu co do zasady obejmuje funkcję nadzorcy wykonania układu i składa sądowi okresowe sprawozdania. Jeżeli dłużnik przestanie realizować przyjęte warunki, wierzyciele mogą podjąć działania zmierzające do uchylenia układu.
Co może zmienić układ z wierzycielami?
Prawo restrukturyzacyjne pozwala dostosować sposób restrukturyzacji zobowiązań do sytuacji dłużnika i wierzycieli. Układ może przewidywać w szczególności:
- odroczenie terminu płatności;
- rozłożenie zadłużenia na raty;
- zmniejszenie wysokości zobowiązania;
- konwersję wierzytelności na udziały lub akcje, w wyniku której wierzyciel otrzymuje udziały albo akcje w zamian za całość lub część przysługującej mu należności;
- zmianę, zamianę albo uchylenie zabezpieczenia określonej wierzytelności;
- połączenie kilku sposobów restrukturyzacji.
Warunki nie muszą być identyczne dla wszystkich wierzycieli. Możliwe jest utworzenie grup obejmujących wierzycieli o odmiennych interesach, na przykład banki, wierzycieli publicznoprawnych, dostawców lub podmioty posiadające zabezpieczenia. Podział musi opierać się na obiektywnych i uzasadnionych kryteriach, a wierzyciele znajdujący się w tej samej grupie powinni być traktowani na równych zasadach, chyba że zgodzą się na mniej korzystne warunki.
Które zobowiązania mogą zostać objęte układem?
Układ obejmuje zasadniczo wierzytelności osobiste powstałe przed dniem układowym oraz odsetki należne za późniejszy okres. Zobowiązania powstałe po dniu układowym nie wchodzą do układu i powinny być wykonywane na bieżąco.
Po zmianach obowiązujących od 23 sierpnia 2025 r. układ obejmuje również wierzytelności zabezpieczone na majątku dłużnika hipoteką, zastawem lub innym zabezpieczeniem rzeczowym. W części odpowiadającej wartości przedmiotu zabezpieczenia traktuje się je jako wierzytelności zabezpieczone. Dla wierzycieli zabezpieczonych tworzy się odrębną grupę albo grupy odpowiadające poszczególnym kategoriom ich interesów.
Proponowany poziom zaspokojenia nie może być niższy niż w postępowaniu upadłościowym, chyba że wierzyciel zgodzi się na mniej korzystne warunki. Bez jego zgody nie można też dowolnie zmienić sposobu zaspokojenia określonego w umowie ustanawiającej zabezpieczenie.
Wierzytelności pracownicze mogą zostać objęte układem tylko za zgodą pracownika. Odrębne ograniczenia dotyczą również zobowiązań wobec ZUS. W ich przypadku układ może przewidywać wyłącznie odroczenie terminu płatności lub rozłożenie należności na raty. Struktura propozycji powinna więc uwzględniać rodzaj każdego zobowiązania, a nie wyłącznie jego wysokość.
Od czego zależy powodzenie PZU?
Skuteczne PZU wymaga połączenia ochrony prawnej z działaniami finansowymi i operacyjnymi. Firma musi przekonać wierzycieli, że przyjęcie układu daje im racjonalnie lepszą perspektywę zaspokojenia, a przedstawione raty, terminy i pozostałe warunki znajdują pokrycie w przyszłych przepływach pieniężnych.
Przed rozpoczęciem postępowania należy sprawdzić przede wszystkim:
- pełną wysokość zadłużenia wraz z odsetkami i kosztami;
- daty powstania oraz wymagalności poszczególnych wierzytelności;
- udział wierzytelności spornych;
- zabezpieczenia ustanowione na majątku firmy;
- stan postępowań sądowych, zabezpieczających i egzekucyjnych;
- umowy niezbędne do dalszego prowadzenia działalności;
- prognozowane wpływy i wydatki w czasie PZU oraz wykonywania układu;
- zapotrzebowanie na kapitał obrotowy;
- stanowisko wierzycieli posiadających największy wpływ na wynik głosowania;
- koszty postępowania i wynagrodzenie nadzorcy układu.
Dokumentacja finansowa powinna być aktualna i spójna. Jeżeli prognozy opierają się na wzroście sprzedaży, pozyskaniu inwestora, sprzedaży składnika majątku albo dodatkowym finansowaniu, założenia te wymagają odpowiedniego uzasadnienia. Układ powinien pozostawiać przedsiębiorstwu środki potrzebne do dalszego działania, a jednocześnie zapewniać wierzycielom poziom spłaty, który mogą zaakceptować.
W ramach restrukturyzacji firmy w DRM Partners pomagamy przeanalizować sytuację przedsiębiorstwa, uporządkować możliwe kierunki działania oraz skoordynować wsparcie potrzebne w rozmowach z wierzycielami i przygotowaniu procesu restrukturyzacyjnego. Dobór rozwiązania poprzedzamy oceną zadłużenia, prowadzonych egzekucji, możliwości finansowych oraz realnych perspektyw dalszego działania firmy.