RRSO ma pokazywać konsumentowi rzeczywisty koszt kredytu i ułatwiać porównanie różnych ofert. Dlatego w umowie znaczenie ma nie tylko sama wartość procentowa, ale również sposób jej obliczenia i informacje, na których oparto kalkulację.
Co jednak, jeśli po ponownym przeliczeniu RRSO wychodzi inaczej niż w umowie? Sama różnica nie oznacza jeszcze automatycznie, że wystąpiło naruszenie dające podstawę do zastosowania sankcji kredytu darmowego. Trzeba ustalić, skąd wzięła się rozbieżność, czy problem istniał już przy zawieraniu umowy i czego dokładnie dotyczył.
Ważnych wskazówek w tym zakresie dostarcza wyrok TSUE z 13 lutego 2025 roku w sprawie C-472/23.
Jak RRSO powinno być przedstawione w umowie?
W umowie o kredyt konsumencki nie wystarczy samo wskazanie procentowej wartości RRSO.
Dokument powinien zawierać między innymi rzeczywistą roczną stopę oprocentowania, całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta oraz założenia przyjęte do obliczenia RRSO.
Informacje te powinny być przedstawione w sposób pozwalający konsumentowi ocenić ekonomiczne znaczenie zobowiązania. Dlatego przy sprawdzaniu RRSO nie należy patrzeć wyłącznie na jedną liczbę. Znaczenie ma również to, jakie dane wykorzystano do kalkulacji, jakie koszty uwzględniono i jakie założenia przyjęto przy wyliczeniu.
Jakie błędy mogą dotyczyć RRSO?
Nieprawidłowość nie zawsze polega po prostu na tym, że kredytodawca wpisał „zły procent”. Źródło problemu może znajdować się na różnych etapach kalkulacji.
Nieprawidłowa wartość RRSO może wynikać z błędnego obliczenia na podstawie warunków obowiązujących w chwili zawierania umowy. Samo porównanie RRSO z umowy z wynikiem uzyskanym w kalkulatorze nie wystarcza jednak do ustalenia, dlaczego wartości się różnią.
Problem może dotyczyć również pominięcia kosztu, który powinien zostać uwzględniony w kalkulacji. W zależności od warunków umowy znaczenie mogą mieć między innymi prowizje, obowiązkowe usługi dodatkowe czy inne koszty ponoszone w związku z uzyskaniem kredytu. Nie każdy koszt występujący w dokumentacji musi jednak automatycznie wpływać na RRSO – trzeba ocenić jego charakter oraz warunki ponoszenia.
Kolejnym źródłem rozbieżności mogą być niewłaściwe dane lub założenia. Nawet prawidłowo zastosowany wzór może dać błędny wynik, jeśli do obliczeń przyjęto niewłaściwe kwoty, terminy albo sposób uwzględnienia poszczególnych kosztów.
Oddzielną kwestią jest sposób przedstawienia założeń przyjętych do obliczenia RRSO. Prawidłowa wartość procentowa nie zawsze kończy analizę. Trzeba również sprawdzić, czy kredytodawca odpowiednio wykonał obowiązki informacyjne dotyczące sposobu jej ustalenia.
Kiedy inna wartość RRSO nie oznacza jeszcze błędu? Znaczenie wyroku C-472/23
W sprawie C-472/23 rozpatrywano między innymi sytuację, w której RRSO wskazane przy zawarciu umowy okazywało się wyższe po przyjęciu, że część postanowień umownych ma charakter nieuczciwy i nie wiąże konsumenta.
TSUE wskazał, że sama okoliczność, iż po późniejszym wyeliminowaniu określonych postanowień RRSO można obliczyć na niższym poziomie, nie oznacza jeszcze, że kredytodawca błędnie podał RRSO przy zawieraniu umowy.
Nieprawidłowe wskazanie RRSO może zasadniczo polegać zarówno na jego zaniżeniu, jak i zawyżeniu. Kluczowa pozostaje jednak przyczyna różnicy.
Trzeba więc odróżnić sytuację, w której:
- RRSO było nieprawidłowe już w momencie zawierania umowy, na przykład z powodu błędnych danych albo niewłaściwego uwzględnienia kosztów,
- inna wartość pojawia się dopiero w wyniku późniejszej zmiany oceny prawnej części postanowień umowy.
Samo ponowne wyliczenie RRSO i uzyskanie innego wyniku nie przesądza więc o naruszeniu.
Czy każdy rzeczywisty błąd w RRSO daje podstawę do sankcji kredytu darmowego?
Nie można przyjąć, że każde stwierdzenie błędu w RRSO automatycznie daje podstawę do zastosowania sankcji kredytu darmowego.
W C-472/23 TSUE odniósł się także do proporcjonalności sankcji za naruszenie obowiązków informacyjnych. Trybunał wskazał, że prawo unijne nie sprzeciwia się sankcji skutkującej utratą przez kredytodawcę prawa do odsetek i opłat, jeżeli dane naruszenie może podważyć możliwość dokonania przez konsumenta oceny zakresu jego zobowiązania.
Znaczenie ma więc źródło rozbieżności, charakter stwierdzonej nieprawidłowości oraz jej wpływ na informacje przekazane konsumentowi. Nie wystarczy samo wykazanie, że po ponownym przeliczeniu pojawiła się inna wartość RRSO.
Dlatego konsekwencji błędu nie da się wiarygodnie ocenić bez analizy konkretnej umowy i przyczyny rozbieżności.
Co sprawdzić, jeśli podejrzewasz błędne RRSO?
Jeżeli RRSO w umowie budzi wątpliwości, warto sprawdzić nie tylko samą wartość procentową, ale również dokumenty i dane, na których mogła zostać oparta kalkulacja.
Znaczenie mogą mieć między innymi:
- RRSO wskazane w umowie,
- całkowita kwota kredytu i całkowita kwota do zapłaty,
- prowizja oraz inne koszty,
- ubezpieczenia i usługi dodatkowe,
- sposób finansowania kosztów,
- harmonogram wypłaty i spłaty,
- założenia przyjęte do obliczenia RRSO,
- późniejsze aneksy zmieniające warunki finansowe umowy.
Warto również ustalić, z czego dokładnie wynika różnica pomiędzy RRSO wskazanym przez kredytodawcę a wartością uzyskaną po ponownym obliczeniu.
Samo wprowadzenie kilku danych do internetowego kalkulatora może być sygnałem do dalszej weryfikacji, ale nie przesądza jeszcze ani o wystąpieniu naruszenia, ani o możliwości zastosowania sankcji kredytu darmowego.
Jeżeli masz wątpliwości dotyczące RRSO w swojej umowie, w DRM Partners możemy przeanalizować dokumentację i sprawdzić między innymi sposób przedstawienia wskaźnika, dane wykorzystane do jego obliczenia oraz źródło ewentualnych rozbieżności. Więcej informacji o analizie umów znajdziesz na stronie dotyczącej sankcji kredytu darmowego. Jeśli chcesz zweryfikować swoją umowę, skontaktuj się z DRM Partners.
Stan prawny: 21 września 2026 r.
Najważniejsze źródła:
- ustawa z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2025 r. poz. 1362 – w szczególności art. 5 pkt 12, art. 25, art. 30 ust. 1 pkt 7 oraz art. 45,
- dyrektywa 2008/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki – w szczególności art. 10 ust. 2 lit. g, art. 19 i art. 23,
- wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 13 lutego 2025 r. w sprawie C-472/23, Lexitor przeciwko A.B. S.A., ECLI:EU:C:2025:89,
- komunikat Rzecznika Finansowego dotyczący wyroku TSUE z 13 lutego 2025 r. w sprawie C-472/23.