Całkowita spłata kredytu zamyka bieżącą obsługę zobowiązania, lecz nie kończy analizy rozliczeń dokonanych w okresie obowiązywania umowy. Osoba, która spłaciła kredyt hipoteczny oparty o WIBOR, może nadal sprawdzić, jak bank ustalał oprocentowanie, jakie informacje przekazał przed zawarciem umowy i jakie kwoty zostały pobrane w kolejnych ratach.
Po zamknięciu kredytu zmienia się zakres analizy. Nie analizuje się już bieżącego salda ani przyszłych rat. Przedmiotem oceny stają się treść umowy, sposób wykonywania zobowiązania i ewentualne rozliczenia z bankiem dotyczące okresu, w którym kredyt był spłacany.
Tekst dotyczy przede wszystkim konsumenckich kredytów hipotecznych i mieszkaniowych ze zmiennym oprocentowaniem opartym o WIBOR. Starsze umowy, kredyty firmowe, refinansowanie lub wielokrotnie aneksowane zobowiązania mogą wymagać odrębnej oceny prawnej i finansowej.
Po całkowitej spłacie przedmiot sprawy się zmienia
Przy aktywnym kredycie pytania dotyczą zwykle wysokości obecnej raty, dalszego harmonogramu i sposobu ograniczenia kosztów na przyszłość. Po spłacie kredytu analizuje się przede wszystkim, czy rozliczenia dokonane z bankiem odpowiadały treści umowy i obowiązkom informacyjnym wynikającym z przepisów.
Sama informacja, że kredyt został spłacony, nie pozwala jeszcze ocenić sytuacji. Trzeba ustalić, kiedy doszło do całkowitego rozliczenia, czy spłata przebiegała zgodnie z pierwotnym harmonogramem, czy kredyt został nadpłacony albo zamknięty przed terminem oraz czy po drodze podpisywano aneksy.
Znaczenie może mieć także sposób zakończenia umowy. Kredyt mógł zostać spłacony z własnych środków, refinansowany przez inny bank, połączony z innym zobowiązaniem albo rozliczony w związku ze sprzedażą nieruchomości. Każdy z tych wariantów wiąże się z innym zestawem dokumentów oraz wymaga ustalenia innych dat i zasad rozliczenia.
Czego może dotyczyć analiza spłaconego kredytu z WIBOR?
Po zamknięciu kredytu można badać postanowienia dotyczące zmiennego oprocentowania, zasady aktualizacji stopy, sposób przedstawienia ryzyka wzrostu rat oraz zgodność dokumentów przedumownych z późniejszym wykonywaniem umowy.
Istotne pozostaje także to, jak bank przekazywał informacje o marży, wskaźniku referencyjnym, częstotliwości zmian oprocentowania i skutkach finansowych zmiennej stopy. Ocena nie ogranicza się do samego słowa „WIBOR” wpisanego do umowy. Obejmuje całość mechanizmu oprocentowania i sposób, w jaki został wyjaśniony kredytobiorcy przed podpisaniem dokumentów.
Osobnym obszarem są rozliczenia. Historia spłat pozwala odtworzyć wysokość pobranych rat, odsetek, opłat oraz zmiany oprocentowania. Przy kredycie, który został już zamknięty, dane te pomagają ustalić, jak wyglądała relacja między kwotą udostępnioną przez bank a kwotami zapłaconymi przez kredytobiorcę przez cały okres trwania umowy.
W zależności od ustaleń analiza może prowadzić do oceny możliwych roszczeń wobec banku. Nie da się ich jednak określić na podstawie samej informacji, że kredyt był oparty o WIBOR albo że został już spłacony. Potrzebne są dokumenty, historia rozliczeń i ustalenie podstawy prawnej konkretnego żądania.
Data spłaty i przedawnienie wymagają osobnej oceny
Przy spłaconym kredycie szczególnie istotne są daty. Chodzi nie tylko o dzień ostatniej raty, ale również o moment całkowitego rozliczenia umowy, daty poszczególnych płatności, ewentualne wcześniejsze reklamacje, ugody, aneksy oraz czynności podejmowane wobec banku.
Kodeks cywilny przewiduje ogólny sześcioletni termin przedawnienia, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej. Początek biegu terminu wiąże się z wymagalnością konkretnego roszczenia. Przeniesienie tej zasady na konkretną sprawę wymaga ustalenia, czego dokładnie dotyczy roszczenie i kiedy stało się wymagalne.
Data zamknięcia kredytu może więc być jednym z elementów analizy, lecz nie zastępuje pełnej oceny terminów. Przy długiej umowie część płatności była dokonywana wiele lat wcześniej, a końcowe rozliczenie z bankiem mogło nastąpić później. Różne zdarzenia z historii kredytu mogą wpływać na ocenę sytuacji procesowej.
Z tego powodu sprawy ze spłaconym kredytem wymagają uporządkowania chronologii. Najpierw trzeba odtworzyć przebieg umowy, a następnie ocenić terminy właściwe dla konkretnych roszczeń. Dopiero wtedy można odpowiedzialnie rozważać dalsze działania wobec banku.
Dokumenty potrzebne po zamknięciu kredytu
Osoba, która nie ma już dostępu do rachunku kredytowego w bankowości elektronicznej, często dysponuje tylko umową i potwierdzeniem zamknięcia kredytu. To dobry początek, ale do pełniejszej analizy zwykle potrzebne są materiały pokazujące zarówno warunki zawarcia umowy, jak i jej późniejsze wykonywanie.
Przy spłaconym kredycie szczególnie przydatne są:
- umowa kredytu wraz z regulaminem, ogólnymi warunkami i taryfą opłat obowiązującą przy zawarciu umowy,
- wszystkie aneksy, zwłaszcza dotyczące marży, oprocentowania, okresu spłaty, restrukturyzacji lub wakacji kredytowych,
- formularz informacyjny, symulacje rat oraz oświadczenia dotyczące ryzyka zmiennego oprocentowania,
- pierwszy harmonogram spłaty i harmonogramy otrzymywane po zmianach oprocentowania,
- pełna historia spłat, potwierdzenia przelewów i informacje o pobranych odsetkach oraz opłatach,
- zaświadczenie o całkowitej spłacie, zamknięciu rachunku kredytowego i końcowym saldzie,
- korespondencja z bankiem, reklamacje, odpowiedzi na reklamacje oraz propozycje ugodowe,
- dokumenty dotyczące refinansowania, sprzedaży nieruchomości albo wcześniejszej spłaty, jeżeli w ten sposób zakończono kredyt.
Zaświadczenie o całkowitej spłacie nie zastępuje historii rozliczeń. Potwierdza zakończenie umowy, ale zwykle nie pokazuje, jak bank wyliczał raty przez kolejne lata, kiedy zmieniał oprocentowanie ani jakie kwoty zostały pobrane z tytułu odsetek.
Brak części dokumentów nie zamyka drogi do pierwszej oceny. Bank może dysponować archiwalną dokumentacją, a zakres wniosku o jej wydanie można dopasować do historii konkretnego kredytu. Im wcześniej zostaną zebrane dokumenty dotyczące zamkniętej umowy, tym łatwiej odtworzyć jej przebieg.