Analiza kredytu z WIBOR zaczyna się od dokumentów. Bez nich nie da się rzetelnie ocenić, jak bank opisał oprocentowanie, jakie informacje przekazał kredytobiorcy przed podpisaniem umowy i jak kredyt był rozliczany po uruchomieniu.
W praktyce chodzi przede wszystkim o konsumenckie kredyty hipoteczne i mieszkaniowe oprocentowane według zmiennej stopy opartej o WIBOR. Przy starszych umowach, kredytach firmowych albo innych typach finansowania nazwy dokumentów i zakres analizy mogą się różnić. Dlatego każdą sprawę trzeba odnieść do konkretnej umowy, daty jej zawarcia i rodzaju kredytu.
W sprawach dotyczących kredytów opartych o WIBOR sama umowa zwykle nie wystarcza. Potrzebne mogą być także regulaminy, aneksy, formularze informacyjne, dokumenty przedumowne, harmonogramy, historia spłat, dane z banku i korespondencja. Każda grupa dokumentów odpowiada na inne pytanie.
Po wyroku TSUE w sprawie C-471/24 szczególnego znaczenia nabrała ocena przejrzystości postanowień dotyczących zmiennego oprocentowania. Trybunał wskazał, że klauzula oparta na wskaźniku takim jak WIBOR może być badana na gruncie dyrektywy o nieuczciwych warunkach, ale bank nie musi przekazywać konsumentowi szczegółowych informacji o metodologii samego wskaźnika.
Od czego zacząć kompletowanie dokumentów do analizy kredytu z WIBOR?
Dokumenty do analizy kredytu z WIBOR najlepiej zbierać według kolejności, w jakiej powstawała relacja z bankiem. Najpierw trzeba odtworzyć treść umowy i zasady oprocentowania. Następnie sprawdzić, jakie informacje kredytobiorca otrzymał przed podpisaniem dokumentów. Dopiero później można przejść do harmonogramów, historii spłat, danych z banku i korespondencji.
Nie każdy dokument jest potrzebny z tego samego powodu. Umowa i aneksy pokazują, jak bank zapisał oprocentowanie, marżę, wskaźnik referencyjny i zasady zmiany rat. Dokumenty przedumowne pozwalają sprawdzić, jak opisano ryzyko zmiennego oprocentowania. Historia spłat i dane z banku pokazują natomiast, jak kredyt był wykonywany po uruchomieniu.
Praktycznie można przyjąć cztery grupy dokumentów:
- dokumenty umowne – umowa, aneksy, regulamin, ogólne warunki i taryfa opłat;
- dokumenty przedumowne – formularz informacyjny / ESIS, symulacje, oświadczenia o ryzyku i materiały od banku lub pośrednika;
- dokumenty rozliczeniowe – historia spłat, saldo, oprocentowanie, odsetki, opłaty, nadpłaty i wcześniejsze spłaty;
- korespondencja z bankiem – reklamacje, odpowiedzi banku, wiadomości, komunikaty o zmianie oprocentowania i ewentualne propozycje ugody.
Taki podział ułatwia pierwszą ocenę sprawy. Pozwala też szybciej zauważyć, których dokumentów brakuje i o co trzeba zwrócić się do banku.
Umowa kredytu, regulamin i aneksy – dokumenty pokazujące konstrukcję oprocentowania
Pierwsza grupa dokumentów dotyczy treści zobowiązania. Umowa kredytu pokazuje, jak bank zapisał mechanizm oprocentowania, marżę, wskaźnik referencyjny, zasady zmiany oprocentowania i sposób spłaty. To punkt wyjścia do każdej analizy kredytu z WIBOR.
Do tej grupy należą przede wszystkim:
- umowa kredytu,
- regulamin kredytowania,
- ogólne warunki umowy,
- taryfa opłat i prowizji obowiązująca przy zawarciu umowy,
- aneksy do umowy,
- dokumenty dotyczące zmian oprocentowania,
- dokumenty dotyczące zmiany warunków spłaty,
- dokumenty dotyczące wakacji kredytowych, zawieszenia rat albo restrukturyzacji, jeżeli były zawierane.
W umowie trzeba sprawdzić, czy oprocentowanie zostało opisane jako suma wskaźnika referencyjnego i marży banku, jak często bank aktualizował oprocentowanie oraz w jaki sposób informował o zmianie raty. Przy kredytach hipotecznych przepisy wymagają przekazania konsumentowi przed zawarciem umowy zindywidualizowanych informacji potrzebnych do porównania kredytów, oceny skutków zawarcia umowy i podjęcia świadomej decyzji. Informacje te są przekazywane na formularzu informacyjnym, którego wzór znajduje się w załączniku do ustawy o kredycie hipotecznym.
Aneksy również mogą mieć duże znaczenie. Czasem zmieniają okres kredytowania, sposób spłaty, zabezpieczenia, marżę, zasady oprocentowania albo inne warunki, które wpływają na dalsze rozliczenie. Do analizy trzeba przekazać całą historię zmian umowy, a nie tylko pierwotny dokument podpisany z bankiem.
Formularz informacyjny, symulacje i oświadczenia – dokumenty pokazujące, jakie informacje przekazano przed podpisaniem umowy
Druga grupa dokumentów dotyczy etapu przed zawarciem umowy. W sprawach WIBOR to bardzo ważna część analizy, ponieważ pozwala sprawdzić, jak bank przedstawił kredytobiorcy ryzyko zmiennego oprocentowania i możliwego wzrostu rat. Dokumenty nie pokazują automatycznie, co kredytobiorca faktycznie wiedział albo rozumiał. Pokazują natomiast, jakie informacje otrzymał i w jaki sposób zostały mu przedstawione.
W tej grupie warto przygotować:
- formularz i