Upadłość konsumencka może prowadzić do umorzenia części zobowiązań, których dłużnik nie jest w stanie spłacić. Prawo przewiduje jednak zobowiązania, które nie podlegają umorzeniu, a znaczenie ma również moment powstania długu oraz przebieg postępowania.
Co do zasady oddłużenie może objąć zobowiązania powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości, które nie zostały spłacone w postępowaniu ani w ramach planu spłaty wierzycieli. Do tej grupy mogą należeć między innymi kredyty, pożyczki, chwilówki, długi czynszowe, zaległości wobec ZUS czy zobowiązania podatkowe.
Inaczej wygląda sytuacja w przypadku alimentów, określonych grzywien oraz niektórych zobowiązań związanych z odpowiedzialnością za przestępstwo lub wykroczenie. Ustawa wskazuje konkretne kategorie długów, które nie podlegają umorzeniu.
Czy upadłość konsumencka oznacza automatyczne umorzenie wszystkich długów?
Nie. Ogłoszenie upadłości rozpoczyna postępowanie, ale nie kończy jeszcze procesu oddłużenia.
Po upływie terminu na zgłaszanie wierzytelności i przeprowadzeniu likwidacji majątku należącego do masy upadłości syndyk przedstawia sądowi projekt planu spłaty wierzycieli albo informację wskazującą na możliwość innego sposobu zakończenia sprawy. Następnie sąd rozstrzyga między innymi o ustaleniu planu spłaty, umorzeniu zobowiązań bez planu lub ich warunkowym umorzeniu.
W typowej sytuacji dopiero po wykonaniu obowiązków wynikających z planu spłaty sąd stwierdza jego wykonanie i umarza zobowiązania powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości, które nie zostały wykonane.
Dlatego przy konkretnym długu trzeba sprawdzić nie tylko jego rodzaj, ale również moment powstania i sposób zakończenia postępowania.
Jakie długi mogą zostać umorzone w upadłości konsumenckiej?
Prawo upadłościowe nie zawiera zamkniętej listy wszystkich zobowiązań, które można umorzyć. Konstrukcja przepisów jest odwrotna – co do zasady oddłużenie może obejmować zobowiązania powstałe przed ogłoszeniem upadłości, chyba że ustawa wyraźnie wyłącza je z umorzenia.
Do długów, które mogą zostać objęte oddłużeniem, należą między innymi:
- kredyty gotówkowe,
- pożyczki bankowe i pozabankowe,
- chwilówki,
- zadłużenie na kartach kredytowych i wykorzystanych limitach,
- pożyczki zaciągnięte od osób prywatnych,
- zaległości czynszowe,
- niezapłacone rachunki za energię, gaz, telefon, internet i inne usługi,
- zobowiązania wobec kontrahentów,
- zaległości podatkowe,
- zaległe składki wobec ZUS,
- niektóre zobowiązania pozostałe po wcześniej prowadzonej działalności gospodarczej.
Nie oznacza to, że każdy taki dług zostanie umorzony w całości. Część zobowiązań może zostać zaspokojona ze środków uzyskanych ze sprzedaży majątku albo w ramach planu spłaty. Oddłużenie obejmuje dopiero tę część, która pozostaje niewykonana i spełnia warunki przewidziane przez Prawo upadłościowe.
Jakie długi nie podlegają umorzeniu?
Prawo upadłościowe wskazuje konkretne kategorie zobowiązań, które pozostają mimo umorzenia innych długów upadłego.
Alimenty
Zobowiązania alimentacyjne nie podlegają umorzeniu.
Dotyczy to także zaległości alimentacyjnych powstałych przed ogłoszeniem upadłości. Jeżeli więc dłużnik wcześniej nie wykonywał obowiązku alimentacyjnego, oddłużenie nie usunie powstałego w ten sposób zadłużenia.
Bieżący obowiązek alimentacyjny również nie znika wskutek ogłoszenia upadłości.
Renty związane ze szkodą na osobie
Umorzeniu nie podlegają także zobowiązania wynikające z rent z tytułu odszkodowania za:
- wywołanie choroby,
- niezdolność do pracy,
- kalectwo,
- śmierć.
Nie oznacza to jednak, że każde odszkodowanie automatycznie pozostaje po upadłości. Ustawa wyłącza określone rodzaje zobowiązań, dlatego przy innych roszczeniach trzeba ustalić ich dokładną podstawę.
Grzywny i zobowiązania związane z przestępstwem lub wykroczeniem
Prawo wyłącza z umorzenia kary grzywny orzeczone przez sąd.
Nie podlegają umorzeniu również określone zobowiązania związane z odpowiedzialnością za czyn zabroniony, w tym obowiązek naprawienia szkody i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, nawiązka oraz świadczenie pieniężne orzeczone przez sąd jako środek karny lub środek związany z poddaniem sprawcy próbie.
Ustawa obejmuje też zobowiązania do naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia, jeżeli zostało ono stwierdzone prawomocnym orzeczeniem.
Nie można więc przyjąć ogólnej zasady, że każde odszkodowanie albo każde świadczenie zasądzone przez sąd nie podlega umorzeniu. Znaczenie ma dokładny charakter zobowiązania.
Długi umyślnie nieujawnione w postępowaniu
Szczególna zasada dotyczy zobowiązania, którego upadły umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.
Oba warunki mają znaczenie. Samo przypadkowe pominięcie wierzyciela nie powoduje więc automatycznie, że dług zostanie wyłączony z oddłużenia.
To jeden z powodów, dla których przed złożeniem wniosku warto możliwie dokładnie odtworzyć listę wierzycieli, zobowiązań, umów i prowadzonych postępowań. Celowe zatajenie długu może sprawić, że pozostanie on również po zakończeniu upadłości.
Czy mandat można umorzyć w upadłości konsumenckiej?
Przy mandatach trzeba zachować ostrożność, ponieważ bywają automatycznie utożsamiane z grzywnami sądowymi.
Prawo upadłościowe wskazuje jako niepodlegające umorzeniu kary grzywny orzeczone przez sąd. Nie ustanawia natomiast ogólnej zasady, zgodnie z którą każdy mandat bez względu na jego podstawę pozostaje po oddłużeniu.
W orzecznictwie sądów powszechnych pojawiało się stanowisko, że należności wynikającej z mandatu nie należy automatycznie utożsamiać z grzywną orzeczoną przez sąd. Nie oznacza to jednak, że każdy mandat na pewno zostanie umorzony.
O sytuacji konkretnej należności decyduje jej podstawa i charakter prawny. Jeżeli wśród zobowiązań znajdują się mandaty, grzywny lub inne należności związane z wykroczeniem albo postępowaniem karnym, warto przeanalizować je osobno.
Co z kredytem hipotecznym po upadłości konsumenckiej?
Kredyt zabezpieczony hipoteką nie znajduje się automatycznie w katalogu zobowiązań wyłączonych z umorzenia. Jego sytuacja jest jednak bardziej złożona niż w przypadku zwykłego kredytu gotówkowego.
Trzeba rozdzielić osobisty obowiązek spłaty kredytu od zabezpieczenia wierzyciela na nieruchomości.
Jeżeli nieruchomość obciążona hipoteką należy do upadłego i wchodzi do masy upadłości, może zostać sprzedana w toku postępowania. Wierzyciel hipoteczny jest zaspokajany ze środków uzyskanych ze sprzedaży na zasadach przewidzianych dla tego rodzaju zabezpieczenia.
Cena uzyskana za nieruchomość nie zawsze wystarczy na pokrycie całej wierzytelności. Pozostała część zobowiązania wymaga wtedy oceny według zasad właściwych dla oddłużenia upadłego.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy zabezpieczenie ustanowiono na majątku osoby trzeciej. Umorzenie osobistego zobowiązania upadłego nie usuwa praw wierzyciela wynikających z hipoteki ustanowionej na mieniu takiej osoby.
Podobnie jest w przypadku poręczyciela lub współdłużnika. Oddłużenie jednej osoby nie oznacza automatycznie zwolnienia pozostałych osób odpowiedzialnych za ten sam dług.
Co z podatkami, ZUS i długami po działalności gospodarczej?
Samo to, że wierzycielem jest urząd skarbowy albo ZUS, nie oznacza, że zobowiązanie nie może zostać umorzone.
Zaległości podatkowe i zaległe składki na ubezpieczenia społeczne nie zostały jako takie wymienione w ustawowym katalogu zobowiązań niepodlegających umorzeniu. Mogą więc co do zasady zostać objęte oddłużeniem, jeżeli spełnione są pozostałe warunki.
Trzeba jednak sprawdzić charakter konkretnej należności. Jeżeli obok zaległości podatkowej istnieje przykładowo grzywna sądowa albo inne zobowiązanie należące do ustawowych wyłączeń, jego sytuacja może być odmienna.
Upadłość konsumencka może obejmować również długi powstałe podczas wcześniej prowadzonej działalności gospodarczej. Sam fakt, że zobowiązanie ma źródło w dawnej firmie, nie wyłącza go automatycznie z oddłużenia.
Znaczenie ma jednak aktualny status dłużnika i tryb prowadzonego postępowania. Przepisy dotyczące upadłości konsumenckiej odnoszą się do osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej.
Co z długami powstałymi po ogłoszeniu upadłości?
Mechanizm oddłużenia obejmuje zobowiązania powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości.
Nowe zobowiązania powstające później nie należą więc do tej samej grupy co wcześniejsze kredyty, pożyczki czy zaległości.
Jeżeli po ogłoszeniu upadłości pojawiają się nowe należności za bieżący czynsz, media lub inne zobowiązania, trzeba je regulować. Nie można zakładać, że zostaną później usunięte wraz ze starym zadłużeniem.
Czy dług, który może zostać umorzony, zawsze faktycznie zostanie umorzony?
Nie. Rodzaj zobowiązania jest tylko jednym z elementów decydujących o wyniku postępowania.
Prawo przewiduje sytuacje, w których sąd odmawia ustalenia planu spłaty, umorzenia zobowiązań bez planu albo ich warunkowego umorzenia.
Może do tego dojść między innymi wtedy, gdy upadły celowo doprowadził do swojej niewypłacalności lub celowo istotnie zwiększył jej stopień, na przykład poprzez trwonienie majątku albo celowe nieregulowanie wymagalnych zobowiązań.
Znaczenie może mieć również wcześniejsza upadłość. Jeżeli w okresie dziesięciu lat przed złożeniem kolejnego wniosku prowadzono wobec tej osoby postępowanie upadłościowe, w którym umorzono całość lub część jej zobowiązań, także może wystąpić podstawa odmowy.
Ustawa pozwala jednak na oddłużenie mimo wystąpienia tych okoliczności, jeżeli przemawiają za tym względy słuszności lub względy humanitarne. Nie są to więc w każdym przypadku bezwzględne przeszkody.
Osobno należy ocenić sytuację, gdy dłużnik doprowadził do niewypłacalności albo zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa. Ma to znaczenie dla długości planu spłaty.
Co do zasady plan spłaty może zostać ustalony na okres nieprzekraczający 36 miesięcy. Jeżeli jednak sąd stwierdzi umyślność lub rażące niedbalstwo, okres ten wynosi od 36 do 84 miesięcy.
Celowe doprowadzenie do niewypłacalności oraz umyślność lub rażące niedbalstwo nie są więc pojęciami, które można stosować zamiennie. Mogą prowadzić do innych skutków prawnych.
Kiedy możliwe jest umorzenie długów bez planu spłaty?
Nie każda upadłość konsumencka musi zakończyć się wieloletnim planem spłaty.
Jeżeli sytuacja osobista upadłego w oczywisty sposób wskazuje, że jest on trwale niezdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat na rzecz wierzycieli, sąd może umorzyć jego zobowiązania bez ustalania planu spłaty.
Nie wystarczy więc sam aktualny brak dochodów albo przejściowe problemy finansowe. Niezdolność do spłaty musi mieć trwały charakter wynikający z osobistej sytuacji dłużnika.
Prawo przewiduje również rozwiązanie dla przypadków, w których brak możliwości spłaty nie ma charakteru trwałego. Wtedy możliwe jest warunkowe umorzenie zobowiązań bez ustalania planu spłaty.
Okres warunkowy trwa pięć lat. Jeżeli w tym czasie sytuacja dłużnika poprawi się w stopniu pozwalającym na spłatę wierzycieli, może zostać ustalony plan spłaty.
Jeśli wymagane warunki zostaną spełnione i nie dojdzie do ustalenia planu, zobowiązania objęte warunkowym umorzeniem mogą zostać ostatecznie umorzone.
Także w tych wariantach pozostają jednak długi, których ustawa w ogóle nie pozwala umorzyć, takie jak zobowiązania alimentacyjne czy wskazane grzywny sądowe.
Co się stanie, jeśli upadły nie wykonuje planu spłaty?
Ustalenie planu spłaty wiąże się z konkretnymi obowiązkami. Oddłużenie nie jest więc zagwarantowane już w chwili jego ustalenia.
Jeżeli upadły nie wykonuje obowiązków wynikających z planu, sąd co do zasady uchyla plan spłaty. Może tego nie zrobić, jeżeli uchybienie jest nieznaczne albo dalsze wykonywanie planu uzasadniają względy słuszności lub humanitarne.
Konsekwencje mogą wystąpić także wtedy, gdy dłużnik:
- nie składa wymaganego sprawozdania z wykonania planu,
- zataja osiągnięte przychody albo nabyty majątek,
- dokonuje bez wymaganej zgody czynności mogących pogorszyć jego zdolność do wykonania planu,
- ukrywa majątek.
Jeżeli sąd uchyli plan spłaty na tej podstawie, zobowiązania upadłego nie podlegają umorzeniu.
Jak sprawdzić, czy konkretny dług może zostać umorzony?
Sama nazwa zobowiązania nie zawsze wystarcza do udzielenia pewnej odpowiedzi. Przy zwykłym kredycie gotówkowym sytuacja jest stosunkowo czytelna, ale odszkodowania, kary, mandaty, zobowiązania zabezpieczone hipoteką czy należności związane z wcześniejszą działalnością mogą wymagać dokładniejszej analizy.
W pierwszej kolejności warto sprawdzić:
- kiedy powstało zobowiązanie – przed czy po ogłoszeniu upadłości,
- z czego dokładnie wynika – z umowy, orzeczenia sądu, decyzji administracyjnej czy innego zdarzenia,
- czy należy do ustawowego katalogu zobowiązań niepodlegających umorzeniu,
- czy wierzytelność została zabezpieczona hipoteką, zastawem lub innym zabezpieczeniem,
- czy za dług odpowiada również poręczyciel albo współdłużnik,
- czy zobowiązanie zostało prawidłowo ujawnione w postępowaniu,
- w jaki sposób może zakończyć się oddłużenie – planem spłaty, umorzeniem bez planu czy warunkowym umorzeniem.
Upadłość konsumencka może prowadzić do umorzenia szerokiej grupy zobowiązań, ale nie działa według prostej zasady, że wszystkie wcześniejsze długi znikają wraz z jej ogłoszeniem. Znaczenie mają rodzaj długu, moment jego powstania, ewentualne zabezpieczenia oraz przebieg całego postępowania.
Stan prawny: 21 sierpnia 2026 r.
Najważniejsze źródła:
- ustawa z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe, tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2026 r. poz. 913,
- w szczególności art. 491¹⁴a, art. 491¹⁵, art. 491¹⁶, art. 491²⁰ i art. 491²¹ Prawa upadłościowego,
- wyrok Sądu Najwyższego z 12 marca 2025 r., sygn. II CSKP 790/23,
- postanowienie Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z 21 czerwca 2023 r., sygn. VIII Gz 76/23.